terça-feira, 12 de novembro de 2013

Os personaxes de Dickens


       Portsmouth, Inglaterra, 1812, Gadshill Place, Inglaterra, 1870


Dickens describe con tanta precisión e minuciosidade, que o lector non pode deixar de seguir a súa mirada hipnótica. Non posúe a ollada máxica de Balzac, que arrinca os homes da nube de lume da súa paixón creando primeiro o caos, senón unha mirada completamente terrenal, unha mirada de home de mar ou de cazador, unha mirada de falcón que descubre os máis pequenos detalles humanos. Pero as cousas pequenas, dixo unha vez, son as que dan sentido á vida. A súa mirada capta pequenos sinais, distingue as manchas dun vestido, os pequenos xestos inútiles da turbación, as guedellas de pelo vermello que asoman por debaixo dunha perruca escura cando o seu propietario se enfurece.
...
En realidade Dickens non era un psicólogo, alguén que se apodera máxicamente da alma humana, fai agromar as cousas das súas sementes claras ou escuras en misterioso medre coas súas formas e cores. A súa psicoloxía comeza co visible, constrúe os seus caracteres a través dos rasgos externos, aínda que os definitivos e máis sutís soamente son visibles para o ollo penetrante do escritor. Como os filósofos ingleses, non comeza con hipóteses, senón con incicios. Capta as manifestacións da alma máis insignificantes, puramente materiais, e nelas fai visible todo o carácter a través da súa singular óptica caricaturesca. A partir dos indicios deixa entrever a especie. Ao mestre de escola Creakle, que se expresa con dificultade, ponlle unha voz case inaudible. E xa adiviñamos o medo dos meniños perante este home, a quen o esforzo de falar lle incha de cólera as veas da fronte. O seu Uriah Heep ten sempre as mans frías e húmedas: a figura transmite ao momento desgusto e repugnancia culebrina.
...
En realidade os seus caracteres son unha suma de rasgos, pero definidos con tanta precisión, que armonizan completamente e compoñen un marco perfecto. E por esa razón, as máis das veces, o efecto que producen é exterior, visible, suscitan un intenso recordo visual, pero un moi impreciso nos sentimentos. Se evocamos o nome dunha figura de Balzac ou de Dostoievski, coma tal a do père Goriot ou a de Raskólnikof, a esta responde un sentimento, a lembranza dunha abnegación, dunha desesperación, dun caos de paixón. Mencionemos o nome de Pickwick e xurde a imaxe dun cabaleiro xovial, cun considerable embonpoint e botóns dourados no chaleco. Velaquí as diferencias: cos personaxes de Dickens pensamos en cadros pintados; cos de Dostoievski e Balzac, en música. Pois estes dous crean por intuición; Dickens soamente reproduce; aqueles crean cos ollos do espírito, Dickens, cos corporais.
...
A súa imaxinación en realidade non é senón mirada e por iso soamente alcanza para sentimentos e personaxes da esfera mediana, que habitan no mundo terrenal; os seus personaxes convértense en figuras plásticas soamente nas temperaturas moderadas dos sentimentos normais. Cando alcanzan o grao de calor da paixón, derrétense coma figuras de cera no sentimentalismo ou solidifícanse no odio e viran crebadizos. Dickens soamente consigue naturezas rectilíneas, non aquelas incomparablemente máis interesantes nas que flúen sen cesar as cen trasnsicións do ben ao mal, de Deus á besta. Os seus tipos son sempre unívocos, nin excelentes como heroes nin infames como canallas; son naturezas predestinadas, cunha aureola na cabeza ou un estigma na fronte. O seu mundo oscila entre os good e os wicked, entre os que teñen sentimentos e os que non os teñen. O seu método non coñece ningún carreiro que conduza ao mundo dos nexos misteriosos, dos enlaces místicos.
...
En Dostoievski ás veces de súpeto ábrense abismos, o lector arfa falto de alento cando sinte no seu propio peito como aparecen fendas nesa escuridade e se abre ese abismo sen nome; nota que o chan desaparece debaixo dos seus pés, sinte un repentino vértigo, un vértigo abrasador, pero doce, querería botarse abaixo, pero ao mesmo tempo treme ante ese pensamento no que o pracer e a dor se funden a unha temperatura tan alta que é imposible separalos. Tamén en Dickens existen estes abismos. Ábreos, éncheos de tebras, mostra todo o perigo que hai neles. E, non embargantes, o lector non sinte estremecementos, non sufre o doce vértigo da caída da alma, que se cadra é o encanto supremo do pracer artístico. O lector de Dickens síntese máis ben seguro, coma se o autor lle tendese unha varanda, pois sabe que non o ha deixar caer, sabe que o heroe non ha sucumbir; os dous anxos de ás brancas que voan polo mundo deste escritor inglés, compaixón e xustiza, hano levar indemne por enriba de todas as simas e todos os abismos.

[Do libro Drei Meister (Balzac, Dickens, Dostoievski), de Stefan Zweig]

Sem comentários:

Enviar um comentário