segunda-feira, 21 de outubro de 2013

O vello e o mar


"Pero o home non foi feito para a derrota. Un home pode ser destruído, pero non derrotado."
Iso é o que di Santiago (o que se di a si mesmo e o que nos di a nós, os lectores) nesta historia de loita, de perseverancia e tamén de soidade; a soidade deses días que pasa no mar, que no fondo é unha metáfora da soidade da súa vida en terra; a perseverancia indo atrás do peixe (mesmo ata a extenuación), que no fondo é unha metáfora da perseverancia na vida do día a día de Santiago, dos seus esforzos por saír avante. 

E si, aínda que é certo que Santiago pensa que o home non foi feito para a derrota, ás veces ten que enfrontarse a ela:
"Cuspiu no océano e dixo:
-¡Comede iso, galanos! ¡E soñade con que matastes a un home!
Agora sabía que estaba totalmente derrotado ..."

Pero, por sorte, despois deses momentos nos que todo semella perdido, volve a forza interior e volve a vida, volven a esperanza e a loita. Porque, tal e como lle recorda o rapaz:
"–Tense que poñer ben pronto porque aínda teño moito que aprender e vostede pode aprenderme todo."
Aprender, esa é a palabra clave, porque sen dúbida é nas derrotas onde máis se aprende.

Hai tempo, daquela eu tiña 17 ou 18 anos (alá polo ano 1979 ou 1980), traducín para o galego as primeiras páxinas deste libro. Non era unha tradución comme il faut, é dicir, a partir do idioma orixinal, senón a partir do castelán. Déixovos un anaco desa tradución, correspondente ao comezo do libro, cando se describe a Santiago:
"O vello era fraco e loubán, con enrugas profundas na parte posterior do pescozo. Os teixos lixos do benigno cáncer da pel que o sol produz cos seus reflexos no mar tropical estaban nas súas meixelas. Estas pencas corrían polas veiras da súa cara até dabondo abaixo e as súas maos tiñan as fondas cicatrices que causa a manipulación das cordas cando suxeitan os grandes peixes. Mais nengunha desas cicatrices era recente. Eran tan vellas coma as erosións dun árido deserto."

E velaquí outro anaco máis:
"-¿Que tempo tiña cando me levou por primeira vez nunha gamela?
-Cinco anos. E a pouco máis perdes a vida cando sobín aquil peixe vivo dabondo que estivo a piques de esnaquizar a gamela. ¿Acórdaste?
-Lembro como esbrinzaba e pegaba coletazos, e que o banco rompía-se, e o bruído dos baloucazos. Lembro que vostede chimpou-me á proa, onde estaban as liñas molladas i enroladas. E lembro que toda a gamela estarrecía-se e o estrondo que vostede armaba dándo-lle baloucazos, coma se tronzara un albre, e o pegañento cheiro a sangue que me emburullaba."

(A tradución de O vello e o mar de Ernest Hemingway é de Carlos Casares).

segunda-feira, 14 de outubro de 2013

Crime e castigo





Tal como se comenta nun artigo de El País, un estudo publicado o 3 de outubro de 2013 na revista Science afirma que "ler fición literaria recluta as áreas cerebrais implicadas na emoción social: as que distinguen un sorriso sincero dun falso, detectan se alguén se sente incómodo ou evalúan as necesidades emocionais de familiares e amigos. A fición popular (como as novelas de espías ou de amor e luxo) non o fai, e o andel de non fición tampouco non o consegue". Por outra parte, segue afirmando ese artigo, as lecturas literarias "tamén son únicas no sentido de que estimulan a teoría da mente, a facultade de poñerse na pel do outro".

Que mellor exemplo diso que Crime e castigo, de Fiódor Dostoievski?

É esta unha obra cunha enorme profundidade psicolóxica. Nela encontramos o egoísmo, a xenerosidade, a falsidade, a astucia, a bondade, o sacrificio polos demais, a febleza de carácter, os tormentos e delirios producidos por un estado anímico moi alterado, a culpa...
Raskólnikov, Marmeládov, Razumighin, Dunia, Katerina Ivánovna, Sonia, Luzhin, Porfiri Petróvich, Svidrigáilov... Estes personaxes e os outros que van aparecendo na historia, axúdannos sen dúbida a coñecernos máis a nós mesmos e a coñecer mellor aos demais.

A tradución é moi fermosa, rica en léxico: rocho, cambariña, escapulir, calaceiro, castañolar, alpeirar, engraxumado, fiteiro, empanicar, encuruxar, recovaxe, ripar, enviso, bourar, encunicarse, acorar, tordear, desgairado, trouxa, cureño, reiporco, adramán, xenegar, alporear, enguetar, tinguilear, acazapar, rauto, zanfonear, tresvarío, brutamontes, anicar, caloteiro, afalagar, anullado, capelexar, delongar, abouxar, desbaldir...

Tamén é de destacar a fraseoloxía: torcer o fociño, ás furtadelas, a furto, a barullo, facer pola vida, [chover] a cimbraceos, a vagabán, a ceacú, de vez, dálle que dálle, andar nas falas, ás carreiras, a treu, botar de contas, tremer coma unha vara verde, seco [fraco] coma un garabullo, tece que tece, facer [de alguén] un pandeiro, [rabioso] coma un can danado, [qué/non...] nin farrapos de gaita, custar ferro e fariña, berrar a todo berrar, [e eu/ti/...] veña e dálle, facer [algo] a torto e a dereito, cara lavada, xa choveu!, coma quen que, [correr] de cacho para cribo, mollar a palleta, [vociferar] uns polo nordés outros polo soán, chorar os sete chorares...

(A tradución para o galego é de Ekaterina Guerbek, revisada por María Dolores Torres París)