segunda-feira, 16 de agosto de 2010

Sofía Cordal Piñeiro, labrega do Ribeiro de Miño, escribe unha carta en galego no ano 1888

Tres fragmentos da carta de 1888

A

Has saber, meu ben, meu caravel, que neste vrau bimei coa túa misma eixada a viña dos catro moios, a da tarruxeira, non a do balsameiro. Os acios das cepas grandes mismo parecían miniños.

Certo que agora estou unha miguiña mucha, pero ollecerei cando volvas, que non has tardar. Xa sábelo caso da María do Liberto, que, mismo a piques de morrer, apelou, xustiño o día en que o seu fillo máis vello chegaba o puerto de Vigo. Parece que o coitado non está moi ben en si. ¡Así de desvariados veñen moitos dos que foron a Buenos Aires!. Non che minten, non, os que che contan que ando un chisco desleixada no eido, e abouxada entre a xente: mismo parezo, ás veces, unha ánima, unha estantiga. Inquido cando vou ó comunal por un feixe de frouma e hastra, por veces, dáme a cambra na perna dereita. Pasoume, noutronte, cando fun onha misa pola señora Balbanera, que morreu de repente, sin lle levareno El Señor.

Non sei por qué che falo destes meus atafegos, que ti sabes ben que me han pasar cando ti volvas para tercontares de min, e eu de ti, meu caravel. Seica non faltan moitas lúas, polo que me dis.

B

Velaí tes a túa taza pró caldo, a de sempre, a que está menos escouchada ... ¿Sábeche? Non é milagre: boteille un óso de soá, e mañán, si Dios quer, aínda que é día solto, hemos comelo Xan, que este ano é ben longaricho; o Pedro, meu Pedriño, hémolo deixar pra cando haxa fume na iglesia. Pero agora, se che cobizan, podes comer os releves do xantar. Móllaos con esta xoana, que mismo sabe coma o viño.

Ímonos deitar axiña que mañán temos que ir ó xornal prós señores da Casa Grande no souto de Valdaúcha, e haberá que chegar ben cedo, con medio home de sol ou antes, como mandan os amos. ¡Ai, os amos, meu homiño, os señores! ¡Quén ha termar dos pobres? ¿Acórdaste da conversa, un pouco alporizada, dos dous hermanos que pedían esmola, en Ribadavia, na misa de doce, a dos señoritos da vila? O máis vello dicía: “¿Quén nos vai dar cheda a nolos pobres?” “A nós hainos que tanguer”, retrucaba o novo, o mesmo que, logo, rosmaba en voz baixa: “¡Os pobres do mundo teremos que arrepoñernos!” Como di o noso parente o barbeiro, os ricos sempre andan á urma de teren máis.

¿Xa non comes máis releves? Véxote un pouco canso, ¿non si?, ¿ou é que xa che fai as beiras Pedro Chosco? ¡Qué cariña de niquitate se che pon! Vaite deitar, hom, que eu vou nun instantiño.

C

Pensándoo ben, estou feita unha astrónoma, Nin ti estás ó pé de min, nin coméchelo caldo, pois velaí a taza chea, a taza que eu misma che enchín cando me parecía que me falabas e mismo, toleirón, me facías cóxegas e ñáñaras. Ser, non foi certo, pero eran tan xeitosas, sabíanme tan ben que aínda teño como un proído no corpo. Parecían as ñáñaras e os moxetes do día aquel en que fomos ós fampos de treixadura on parral do Vinculeiro da Torre.

Por un instante tívente comigo, estiveches conmigo neste escano da lareira onde tantas horas de parola temos pasado. Falabamos de todo e de tódalas castes de xente, tamén dos ricos da aldea e dos ricos da vila, felices eles por seren ricos (pensabamos). Foi nunha desas conversas cando acordamos –aínda me da frema recordalo- que foses ás Américas pra facermos pola vida. Aí estás, meu corazón, e non aquí, conmigo, como eu, astrónoma de min, pensaba hai un anaquiño. Se che parece volve canto antes; non temos fillos que manter e de fame non hemos morrer, aínda que teñamos que ir ó xornal, se o hai, nos meses de traballos máis duros. Mirándoo ben, ahí, na Habana, de mucamo, non se fai un rico coesa cafarnaxe de amos. ¡Volve, meu rei! ¡Eu non vivo sin o teu falar!

Ben sei, por algúns veciños que teñen parentes en Cuba, que non estás moi rexo. Sei que xa non tes aquel corpo atorado e rufo que tanto me namoraba de día e de noite, e tamén me contan que, pra comeres, volvécheste un pouco fiscoso. Tamén sei que traballas moito e que aforras moito tamén, mismo non gastas nesas cousas miúdas que son o aforro do pirixel. Sempre souben que ti non es dos homes que aproveitan as farangullas e tiran os anacos. Cando me pediches palabra no fiadeiro -¿lémbraste, Pedriño?- eu xa sabía que eras home sin chatas, que non tiñas defeutos. Eu quero terte de novo e pra sempre, ó meu lado, ó pé de min. ¡Eu non vivo sin o teu falar! E sin falarche. Hai un pouco, meu corazón, falaba soa: ¡falábache!


[Extraído do artigo de Xesús Alonso Montero: Sofía Cordal Piñeiro, labrega do Ribeiro de Miño, escribe unha carta en galego en 1888, incluído no libro “Cada palabra pesaba, cada palabra medía. Homenaxe a Antón Santamarina"]

Sem comentários:

Enviar um comentário